Εικονική θεραπεία και αποτελεσματικότητα

0
13

Μολο­νό­τι ο σωμα­τι­κός πόνος είναι ένα φυσιο­λο­γι­κό σωμα­τι­κό φαι­νό­με­νο, το αίσθη­μα του πόνου που προ­κα­λεί­ται από τα ίδια αίτια είναι υπο­κει­με­νι­κό και, σε μεγά­λο βαθ­μό, εξαρ­τά­ται από τη νοη­τι­κή-ψυχι­κή διά­θε­ση των ασθε­νών.

Με άλλα λόγια, αν ο πόνος που βιώ­νου­με εξαρ­τά­ται σε μεγά­λο βαθ­μό από την ψυχι­κή-νοη­τι­κή μας κατά­στα­ση, τότε ο σωμα­τι­κός πόνος δεν προ­κύ­πτει από τη μηχα­νι­κή συσ­σώ­ρευ­ση επώ­δυ­νων ερε­θι­σμά­των αλλά, αντί­θε­τα, είναι το προ­ϊ­όν της ιδιαί­τε­ρης αλλη­λε­πί­δρα­σης των αλγο­γό­νων σημά­των με τον νου αυτού που τους βιώ­νει.

Αυτό το, από αρχαιο­τά­των χρό­νων, εμπει­ρι­κά δια­πι­στω­μέ­νο γεγο­νός επι­βε­βαιώ­νε­ται, σήμε­ρα, από τις περισ­σό­τε­ρες ειδι­κές βιοϊ­α­τρι­κές μελέ­τες, οι οποί­ες επι­βε­βαιώ­νουν ότι, στις περισ­σό­τε­ρες περι­πτώ­σεις, η δρά­ση της φαρ­μα­κευ­τι­κής αγω­γής εξαρ­τά­ται σημα­ντι­κά από το κατάλ­λη­λο θερα­πευ­τι­κό περι­βάλ­λον και ενι­σχύ­ε­ται από τη σχέ­ση εμπι­στο­σύ­νης του ασθε­νούς με τον θερα­πευ­τή.

Ισως η καλύ­τε­ρη από­δει­ξη αυτού του γεγο­νό­τος είναι η θερα­πευ­τι­κή δρά­ση των ψευ­δο­φαρ­μά­κων, δηλα­δή των εικο­νι­κών φαρ­μα­κευ­τι­κών ουσιών που χορη­γού­νται σκο­πί­μως στους ασθε­νείς που δεν μπο­ρούν να υπο­βλη­θούν σε σκλη­ρή φαρ­μα­κευ­τι­κή αγω­γή είτε ως κρι­τή­ριο αξιο­λό­γη­σης της θερα­πευ­τι­κής επί­δρα­σης ενός πραγ­μα­τι­κού φαρ­μά­κου.

Τι ακρι­βώς είναι το φαι­νό­με­νο πλα­σέ­μπο (placebo effect); Αυτό το αξιο­πε­ρί­ερ­γο φαι­νό­με­νο περι­γρά­φει τη θετι­κή θερα­πευ­τι­κά από­κρι­ση ενός ασθε­νούς, ο οποί­ος εμφα­νί­ζει σαφή βελ­τί­ω­ση, ενώ λαμ­βά­νει ως θερα­πεία μόνο ένα «εικο­νι­κό φάρ­μα­κο»: μια ουσία που δεν ασκεί καμία πραγ­μα­τι­κή επί­δρα­ση στο πρό­βλη­μα που αντι­με­τω­πί­ζει!

Πρό­κει­ται για ένα τυπι­κό φαι­νό­με­νο αυθυ­πο­βο­λής, κατά τη διάρ­κεια του οποί­ου, ο ασθε­νής πεί­θε­ται από τους για­τρούς ότι λαμ­βά­νει ένα φάρ­μα­κο που υπο­τί­θε­ται ότι μπο­ρεί να τον βοη­θή­σει.

Το περί­ερ­γο είναι ότι περί­που στο 30% των περι­πτώ­σε­ων αυτή η καλο­προ­αί­ρε­τη ιατρι­κή πρα­κτι­κή εξα­πά­τη­σης απο­δει­κνύ­ε­ται θερα­πευ­τι­κή και οι ασθε­νείς εμφα­νί­ζουν σαφή βελ­τί­ω­ση χάρη απο­κλει­στι­κά στην αυθυ­πο­βο­λή.

Ωστό­σο, τα εικο­νι­κά φαρ­μα­κευ­τι­κά σκευά­σμα­τα (τα λεγό­με­να φάρ­μα­κα placebo) χρη­σι­μο­ποιού­νται ευρέ­ως και συστη­μα­τι­κά στις ιατρι­κές μελέ­τες για τη σύγκρι­ση της δρά­σης ή της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας των πραγ­μα­τι­κών φαρ­μά­κων.

Εικονικά φάρμακα — πραγματική θεραπεία

Εχουν δια­τυ­πω­θεί πολ­λές επι­στη­μο­νι­κές εξη­γή­σεις που επι­χει­ρούν να κατα­νο­ή­σουν το φαι­νο­με­νι­κά ανορ­θο­λο­γι­κό γεγο­νός ότι, τόσο συχνά, η θερα­πεία με ψευ­δο­φάρ­μα­κα απο­δει­κνύ­ε­ται απροσ­δό­κη­τα απο­τε­λε­σμα­τι­κή.

Ωστό­σο, οι περισ­σό­τε­ροι ειδι­κοί συμ­φω­νούν ότι η βασι­κή προ­ϋ­πό­θε­ση για την όποια θερα­πευ­τι­κή δρά­ση των εικο­νι­κών φαρ­μά­κων είναι η κατά­κτη­ση από τον για­τρό της σχε­δόν τυφλής εμπι­στο­σύ­νης του ασθε­νούς.

Το περί­ερ­γο είναι ότι, σε αρκε­τές περι­πτώ­σεις, η βαθύ­τα­τη προσ­δο­κία για θερα­πεία σε συν­δυα­σμό με την παρου­σία μιας «μαγι­κής» θερα­πευ­τι­κής ουσί­ας αρκούν για τη βελ­τί­ω­ση της υγεί­ας των ασθε­νών.

Το δύσκο­λο να εξη­γη­θεί είναι το πώς το φαι­νό­με­νο πλα­σέ­μπο μπο­ρεί να συμ­βά­λει στην αντι­με­τώ­πι­ση του έντο­νου σωμα­τι­κού πόνου που συνο­δεύ­ει ορι­σμέ­νες παθή­σεις.

Μια πρώ­τη ψυχο­λο­γι­κή εξή­γη­ση είναι ότι το φαι­νό­με­νο αυτό σχε­τί­ζε­ται στε­νά με την κλα­σι­κή εξαρ­τη­μέ­νη μάθη­ση: έχο­ντας πει­σθεί ή μάθει εμπει­ρι­κά οι ασθε­νείς ότι το ψευ­δο­φάρ­μα­κο ασκεί όντως θετι­κή επί­δρα­ση, ο εγκέ­φα­λός τους, όπο­τε λαμ­βά­νει το εικο­νι­κό φάρ­μα­κο, αντι­δρά αυτο­μά­τως παρά­γο­ντας τις ενδο­γε­νείς αναλ­γη­τι­κές ουσί­ες που θα απε­λευ­θέ­ρω­νε αν είχε όντως πάρει μια πραγ­μα­τι­κή αναλ­γη­τι­κή φαρ­μα­κευ­τι­κή ουσία!

Κατ’ αυτόν τον τρό­πο, το οξύ­τα­το αίσθη­μα του πόνου μειώ­νε­ται χωρίς την άμε­ση παρέμ­βα­ση μιας εξω­γε­νούς αναλ­γη­τι­κής ουσί­ας, αλλά μόνο από την ισχυ­ρή μας πεποί­θη­ση ότι η λήψη του ψευ­δο­φαρ­μά­κου είναι όντως ευερ­γε­τι­κή.

Ενα πολύ οικείο παρά­δειγ­μα μιας ανά­λο­γης σωμα­τι­κής αντί­δρα­σης λόγω εξαρ­τη­μέ­νης μάθη­σης –ενός υπο­συ­νεί­δη­του δηλα­δή αυτό­μα­του μαθη­σια­κού μηχα­νι­σμού– είναι όταν η στο­μα­τι­κή μας κοι­λό­τη­τα γεμί­ζει σάλιο λίγο πριν φάμε.

Μια εναλ­λα­κτι­κή εξή­γη­ση αυτών των αινιγ­μα­τι­κών φαι­νο­μέ­νων σχε­τί­ζε­ται περισ­σό­τε­ρο με τις προσ­δο­κί­ες των ασθε­νών απέ­να­ντι σε μία συγκε­κρι­μέ­νη θερα­πεία.

Σε αυτή την περί­πτω­ση πρό­κει­ται για ένα μάλ­λον «συνει­δη­τό» νοη­τι­κό μηχα­νι­σμό, που ενερ­γο­ποιεί­ται όταν παρα­τη­ρεί­ται μια καλή αντί­δρα­ση του ασθε­νούς για τον θερα­πευ­τι­κό χώρο και τον ιατρι­κό εξο­πλι­σμό και μία θετι­κή στά­ση από μέρους του για­τρού ή του θερα­πευ­τή.

Μια πρώ­τη θετι­κή αντί­δρα­ση που διευ­κο­λύ­νει και μας προ­δια­θέ­τει θετι­κά απέ­να­ντι στην προ­τει­νό­με­νη θερα­πεία.

Πρό­κει­ται δηλα­δή για παρά­γο­ντες που, ενώ αφο­ρούν το «θερα­πευ­τι­κό πλαί­σιο», επι­δρούν τελι­κά θετι­κά και στη θερα­πευ­τι­κή αγω­γή.

Αυτό σημαί­νει ότι, πολύ συχνά, οι επι­τυ­χείς θερα­πευ­τι­κές πρα­κτι­κές δεν εξαρ­τώ­νται απο­κλει­στι­κά από τις φαρ­μα­κευ­τι­κές ουσί­ες ή από τα τέλεια ιατρι­κά εργα­λεία αλλά και από την ιατρι­κή «αυθε­ντία» και από το αδια­φα­νές ιατρι­κό «εθι­μο­τυ­πι­κό» που ενί­ο­τε επη­ρε­ά­ζει σημα­ντι­κά τη θερα­πευ­τι­κή αγω­γή.

Τόσο η πρώ­τη όσο και η δεύ­τε­ρη εξή­γη­ση υπο­νο­ούν ότι η θερα­πεία των ασθε­νών δεν εξαρ­τά­ται μόνο από τη δρα­στι­κό­τη­τα ή την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα των φαρ­μα­κευ­τι­κών ουσιών που προ­σλαμ­βά­νουν, αλλά και από το πώς οι ασθε­νείς αντι­λαμ­βά­νο­νται, βιώ­νουν ή απλώς φαντα­σιώ­νο­νται τη συγκε­κρι­μέ­νη ιατρι­κή αγω­γή.

Σε τελευ­ταία ανά­λυ­ση, κάθε επι­τυ­χής θερα­πευ­τι­κή πρα­κτι­κή δεν βασί­ζε­ται απο­κλει­στι­κά στις ικα­νό­τη­τες του για­τρού, αλλά σε μεγά­λο βαθ­μό εξαρ­τά­ται από την προ­σω­πι­κό­τη­τα και τη συνερ­γα­σία του ασθε­νούς!

Οι πιο πρό­σφα­τες σχε­τι­κές έρευ­νες επι­βε­βαιώ­νουν ότι ο ανθρώ­πι­νος νους απο­τε­λεί έναν από τους καθο­ρι­στι­κούς παρά­γο­ντες που κρί­νουν την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα μιας θερα­πεί­ας: οι πεποι­θή­σεις και οι προσ­δο­κί­ες του ασθε­νούς συν­δια­μορ­φώ­νουν τόσο το θερα­πευ­τι­κό απο­τέ­λε­σμα όσο και τις τυχόν ανε­πι­θύ­μη­τες ενέρ­γειες κάθε ιατρι­κής αγω­γής.

*Οι από­ψεις του ιστο­λο­γί­ου δεν συμπί­πτουν απα­ραί­τη­τα με το περιε­χό­με­νο του άρθρου

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιό σας
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας