Philips: Ο καπιταλιστής ανιψιός του Karl Marx

| upd 9 Αυγούστου 2017 19:18
0
8

Ήταν κάπο­τε ένας Ολλαν­δός τρα­πε­ζί­της που είχε έναν πρω­το­ξά­δελ­φο, Καρλ Μαρξ τον έλε­γαν, με τον οποίο δια­φω­νού­σαν για τις μεθό­δους παρα­γω­γής και την κατα­νο­μή του πλού­του.

Κομ­μου­νι­στής ο ένας, καπι­τα­λι­στής ο άλλος, δεν είχαν και πολ­λά κοι­νά στην ιδε­ο­λο­γία τους. Όσο γίνο­νταν βέβαια αυτά, ο γιος του τρα­πε­ζί­τη τού ζήτη­σε το 1891 να επεν­δύ­σει σε ένα εργο­στα­σιά­κι που ήθε­λε να φτιά­ξει στο Αϊντ­χό­φεν με λαμ­πτή­ρες πυρα­κτώ­σε­ως.

Το οποίο ονό­μα­σε «Philips» και σύντο­μα θα μετα­τρε­πό­ταν σε έναν από τους κατα­σκευα­στι­κούς ογκό­λι­θους της Ευρώ­πης, σύμ­βο­λο πια τόσο της και­νο­το­μί­ας όσο και των νέων κατα­να­λω­τι­κών ηθών του 20ού αιώ­να!

Ταυ­το­χρό­νως, μετα­μόρ­φω­σε την οικο­νο­μία σε κεί­νη την «καθυ­στε­ρη­μέ­νη» γωνιά της Ολλαν­δί­ας και έλα­βε ιδιαί­τε­ρη μέρι­μνα για τους εργά­τες του, καθώς είχε πάντα να αντι­πα­ρα­τε­θεί με τα γρα­πτά του θεί­ου του και τις κραυ­γές του κατά του καπι­τα­λι­στι­κού συστή­μα­τος.

Η οικο­γε­νεια­κή επι­χεί­ρη­ση πήγαι­νε ιδιαι­τέ­ρως καλά και σύντο­μα ήταν ανά­με­σα στους κολοσ­σούς της Ευρώ­πης στον κλά­δο του ηλε­κτρο­φω­τι­σμού, πλάι στις γερ­μα­νι­κές AEG και Siemens. Ο Γκέ­ραρντ δεν θα στα­μα­τού­σε φυσι­κά εκεί, καθώς με τον μικρό αδελ­φό του, Αντόν, στο πλευ­ρό του, θα ασχο­λιό­ταν με πολ­λά και διά­φο­ρα, ιδρύ­ο­ντας το 1912 τον όμι­λο NV Philips Gloeilampenfabrieken, του οποί­ου έγι­νε και ο πρώ­τος διευ­θύ­νων σύμ­βου­λος.

Για τον ίδιο ήταν μια κολοσ­σιαία ιστο­ρία επι­τυ­χί­ας, για τη Philips του δεν ήταν ωστό­σο παρά τα πρώ­τα θεμέ­λια για τον πολυ­ε­θνι­κό γίγα­ντα που είναι σήμε­ρα. Όσο για τον Γκέ­ραρντ, άφη­σε παρα­κα­τα­θή­κη το τμή­μα έρευ­νας της φίρ­μας του, το οποίο μετα­τρά­πη­κε από την αρχή σε ένα από τα πιο προ­ω­θη­μέ­να κέντρα πρα­κτι­κών εφαρ­μο­γών του κόσμου, βοη­θώ­ντας τη Philips να πρω­τα­γω­νι­στή­σει στην αγο­ρά όλο τον επό­με­νο αιώ­να.

Μέχρι να φύγει από τη ζωή κατα­με­σής του Β’ Παγκο­σμί­ου, ο Γκέ­ραρντ πρό­λα­βε να δει το πνευ­μα­τι­κό του παι­δί να και­νο­το­μεί στους λαμ­πτή­ρες, το ραδιό­φω­νο, την τηλε­ό­ρα­ση αλλά και γενι­κό­τε­ρα στη σοβα­ρή τεχνο­λο­γι­κή έρευ­να αιχ­μής, τη μεγα­λύ­τε­ρή του κλη­ρο­νο­μιά στον κλά­δο της βιο­μη­χα­νί­ας…

Πρώτα χρόνια

Ο Γκέ­ραρντ (Χέραρντ) Λεο­νάρ­ντο Φίλι­πς γεν­νιέ­ται στις 9 Οκτω­βρί­ου 1858 στο Zalthommel της Ολλαν­δί­ας, στις όχθες του ποτα­μού Βάαλ, μέσα σε οικο­γέ­νεια εβραϊ­κής κατα­γω­γής με μακρά και εκτε­τα­μέ­νη επι­χει­ρη­μα­τι­κή παρά­δο­ση. Οι Φίλι­πς είχαν επε­κτα­θεί τόσο στα καπνά και τον καφέ όσο και το χρη­μα­το­πι­στω­τι­κό σύστη­μα και ήταν πλού­σιοι εδώ και αιώ­νες.

Ο πατέ­ρας Φρέ­ντρικ, πέρα από πετυ­χη­μέ­νος τρα­πε­ζί­της, λει­τουρ­γού­σε μια καπνο­βιο­μη­χα­νία, μια επι­χεί­ρη­ση παρα­σκευ­ής καφέ, ένα εκκοκ­κι­στή­ριο αλλά και μια μονά­δα φυσι­κού αερί­ου. Πανέ­ξυ­πνος και μελε­τη­ρός ο νεα­ρός Γκέ­ραρντ, σπου­δά­ζει πολι­τι­κός μηχα­νι­κός στο Πανε­πι­στή­μιο Τεχνο­λο­γί­ας του Ντελφτ και κατό­πιν μηχα­νο­λό­γος μηχα­νι­κός, καθώς μέχρι τότε τον είχε μαγέ­ψει ο ηλε­κτρι­σμός και τα φαι­νό­με­νά του. Πει­ρα­μα­τι­ζό­ταν ήδη από τα είκο­σί του στον λαμ­πτή­ρα πυρα­κτώ­σε­ως που είχε παρου­σιά­σει ο Τόμας Έντι­σον το 1879 και εκεί­νος είχε δει λίγο αργό­τε­ρα σε έκθε­ση τεχνο­λο­γί­ας του Ντελφτ ως φοι­τη­τής.

Το 1883, με το δεύ­τε­ρο πτυ­χίο του ανά χεί­ρας, ο Φίλι­πς θα ταξι­δέ­ψει στη Γλα­σκό­βη ως επι­βλέ­πων μηχα­νι­κός σε ένα ναυ­πη­γείο για την εγκα­τά­στα­ση συστη­μά­των φωτι­σμού στα καρά­βια της πλοιο­κτή­τριας εται­ρί­ας.

Τόσο θεω­ρη­τι­κά όσο και πρα­κτι­κά, κόλ­λη­σε το μικρό­βιο του ηλε­κτρι­σμού, που πλέ­ον τον στοί­χειω­νε. Κι έτσι έκα­νε την κίνη­ση-ματ: πήγε να μαθη­τεύ­σει για έναν περί­που χρό­νο στο πανε­πι­στη­μια­κό εργα­στή­ριο του ίδιου του σερ Γουί­λιαμ Τόμ­σον, του φυσι­κού που ασχο­λιό­ταν τότε με τα ηλε­κτρι­κά φαι­νό­με­να, πριν περά­σει στην επι­νό­η­ση της θερ­μο­κρα­σια­κής κλί­μα­κας Κέλ­βιν.

Τζι­μά­νι πια στον ηλε­κτρι­σμό, έψα­χνε να βρει τρό­πους για την εμπο­ρι­κή του εκμε­τάλ­λευ­ση. Εκεί­νον τον και­ρό τον καλεί ο διευ­θυ­ντής του σημε­ρι­νού κολοσ­σού Brush -και απλής εται­ρί­ας ηλε­κτρο­δό­τη­σης ακό­μα με έδρα το Λον­δί­νο- να ταξι­δέ­ψει για λογα­ρια­σμό τους στο Βερο­λί­νο και να δει αν οι συν­θή­κες ήταν ευνοϊ­κές για την εκεί επέ­κτα­ση των δρα­στη­ριο­τή­των τους.

Ολο­κλη­ρώ­νο­ντας τη μελέ­τη του, επι­στρέ­φει στην Αγγλία και τον προ­σλαμ­βά­νει τώρα ο διευ­θυ­ντής της AEG τοπο­θε­τώ­ντας τον αντι­πρό­σω­πο της γερ­μα­νι­κής εται­ρί­ας στο Άμστερ­νταμ. Παρά το γεγο­νός ότι ο Φίλι­πς απο­δέ­χτη­κε την πρό­τα­ση, δεν θα έμε­νε στα καθή­κο­ντά του για πολύ…

Η ίδρυση της Philips

Ο 32χρονος Γκέ­ραρντ ήταν έτοι­μος να εξαρ­γυ­ρώ­σει τη θεω­ρη­τι­κή και πρα­κτι­κή εμπει­ρία του στον ηλε­κτρι­σμό, πει­ρα­μα­τι­ζό­με­νος εδώ και χρό­νια με τους λαμ­πτή­ρες πυρα­κτώ­σε­ως. Και όπως σε τόσες και τόσες ιστο­ρί­ες και­νο­το­μί­ας, έστη­σε το εργα­στή­ριό του στο πλυ­στα­ριό του πατρι­κού του!

Όταν ανέ­πτυ­ξε το δικό του νήμα άνθρα­κα που έκρι­νε ικα­νο­ποι­η­τι­κό, ήταν πια έτοι­μος να ανοι­χτεί στο επι­χει­ρείν. Προ­σέ­λα­βε έναν διευ­θυ­ντή μικρού εργο­στα­σί­ου των Βρυ­ξελ­λών, που ήξε­ρε πώς να δια­χει­ρί­ζε­ται κεφά­λαια, και πήγε στον τρα­πε­ζί­τη πατέ­ρα του με ένα ολο­κλη­ρω­μέ­νο επι­χει­ρη­μα­τι­κό σχέ­διο.

Κι έτσι στις 15 Μαΐ­ου 1891 ίδρυ­σε στο Αϊντ­χό­φεν τη Philips του σε ένα παλιό εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νο εργο­στα­σιά­κι της πόλης. Ο κλά­δος ήταν ωστό­σο ιδιαι­τέ­ρως αντα­γω­νι­στι­κός, αν και η Philips είχε να παρα­τά­ξει την τεχνο­λο­γι­κή εξει­δί­κευ­ση του Γκέ­ραρντ και το απο­δε­δειγ­μέ­νο επι­χει­ρη­μα­τι­κό δαι­μό­νιο του πατέ­ρα Φρέ­ντρικ.

Στην Ολλαν­δία λει­τουρ­γού­σαν μάλι­στα ήδη τέσ­σε­ρις μονά­δες κατα­σκευ­ής λαμ­πτή­ρων. Κανέ­να πρό­βλη­μα για τον Γκέ­ραρντ, η μονά­δα του οποί­ου έβγα­ζε τώρα 500 λαμ­πτή­ρες πυρα­κτώ­σε­ως τη μέρα. Παρά την αρχι­κή επι­τυ­χία ωστό­σο και τις παραγ­γε­λί­ες που έπε­φταν βρο­χή, ο Γκέ­ραρντ ήταν ένας ονει­ρο­πό­λος μηχα­νι­κός και καθό­λου καλός επι­χει­ρη­μα­τί­ας. Ο πατέ­ρας δεν είχε χρό­νο να ασχο­λη­θεί με το «μικρο­μά­γα­ζο» του γιου, κι έτσι η Philips φλέρ­τα­ρε κάθε τόσο με τη χρε­ο­κο­πία.

Η ιστο­ρία της επι­τυ­χί­ας της περι­λαμ­βά­νει ανα­γκα­στι­κά και τα δύο αδέλ­φια Φίλι­πς, μιας και το 1895 μπή­κε στην επι­χεί­ρη­ση ο μικρό­τε­ρος Αντόν, έπει­τα από τις συστά­σεις του πατέ­ρα, ο οποί­ος ήξε­ρε ότι ο βενια­μίν του ήταν σαΐ­νι στις πωλή­σεις και διέ­θε­τε καλή πεί­ρα από την αγο­ρά δου­λεύ­ο­ντας εδώ και χρό­νια σε χρη­μα­τι­στη­ρια­κή εται­ρία.

Ήταν το δαι­μό­νιο του Αντόν που θα πήγαι­νε τη Philips στο επό­με­νο επί­πε­δο, βάζο­ντάς τη στη διε­θνή αγο­ρά και ξεκι­νώ­ντας έτσι την παγκό­σμια απή­χη­σή της. Ο Γκέ­ραρντ είχε προ­μη­θεύ­σει όμως τη μαγιά της επι­τυ­χί­ας: έναν οικο­νο­μι­κό και αξιό­πι­στο ηλε­κτρι­κό λαμ­πτή­ρα για όποιον τον χρεια­ζό­ταν. Μέχρι το 1910, ο αριθ­μός των εργα­ζο­μέ­νων στο εργο­στά­σιο έχει φτά­σει τους 2.000.

Στη στρο­φή του νέου αιώ­να, η Philips ήταν ένας από τους τρεις κορυ­φαί­ους κατα­σκευα­στές λαμ­πτή­ρων της Ευρώ­πης. Κι αυτό το χρω­στά στον Αντόν, ο οποί­ος από την αρχή είχε το βλέμ­μα του στραμ­μέ­νο στις εξα­γω­γές. Αυτός εξα­σφά­λι­σε την ιδιαι­τέ­ρως επι­κερ­δή συμ­φω­νία με τον ρώσο τσά­ρο, όταν ο τελευ­ταί­ος θέλη­σε να φωτα­γω­γή­σει τα Χει­με­ρι­νά Ανά­κτο­ρά του, εξά­γο­ντας πλέ­ον χιλιά­δες λαμ­πτή­ρες στη Ρωσία.

Και βέβαια ήταν και πάλι ο Αντόν αυτός που έβα­λε την εται­ρία στο χρη­μα­τι­στή­ριο του Άμστερ­νταμ το 1912, προ­συ­πο­γρά­φο­ντας την περαι­τέ­ρω ανά­πτυ­ξή της. Ο Γκέ­ραρντ μπο­ρού­σε τώρα να είναι απε­ρί­σπα­στος στο εργα­στή­ριό του και να οδη­γεί κι αυτός τις εξε­λί­ξεις στον κλά­δο με ένα σωρό πρω­το­πο­ρια­κούς λαμ­πτή­ρες. Την ίδια ώρα, έστη­σε το 1914 το παγκο­σμί­ου πια φήμης ερευ­νη­τι­κό κέντρο της Philips, το «NatLab» όπως έμει­νε γνω­στό, που πέρα από τη μελέ­τη των πρα­κτι­κών εφαρ­μο­γών έκα­νε και σοβα­ρή θεω­ρη­τι­κή εργα­σία, προ­σλαμ­βά­νο­ντας γνω­στούς ή πολ­λά υπο­σχό­με­νους φυσι­κούς και χημι­κούς.

Ήταν μάλι­στα η General Electric, που είχε βάλει τα γυα­λιά στη Philips του­λά­χι­στον δυο-τρεις φορές, αυτή που έπει­σε τον Γκέ­ραρντ να στή­σει το δικό του κέντρο έρευ­νας, μιας και όλες οι πατέ­ντες της GE έβγαι­ναν από τα μυα­λά των επι­στη­μό­νων της και τη θεμε­λιώ­δη έρευ­να στη φυσι­κή. Οι αδελ­φοί ανα­γνω­ρί­ζουν ότι είναι ζωτι­κής σημα­σί­ας για το μέλ­λον της εται­ρεί­ας ένα επι­στη­μο­νι­κό κέντρο θεω­ρη­τι­κής εργα­σί­ας και το εξο­πλί­ζουν με τα πιο προ­ω­θη­μέ­να μηχα­νή­μα­τα που μπό­ρε­σαν να βρουν.

Τα δυο αδέλ­φια είχαν έναν ιδιαί­τε­ρο αντα­γω­νι­σμό μετα­ξύ τους. Ο Αντόν προ­σπα­θού­σε να που­λή­σει περισ­σό­τε­ρες λάμπες από όσες μπο­ρού­σε να παρά­γει ο αδελ­φός του και το αντί­στρο­φο επι­δί­ω­κε ο Γκέ­ραρντ! Η Philips ανα­πτυσ­σό­ταν γορ­γά και πλάι στο παλιό εργο­στά­σιο, ιδρύ­ο­νται νέες και τερά­στιες πλέ­ον μονά­δες, καθώς ο Αντόν τα πήγαι­νε πολύ καλά και ο Γκέ­ραρντ έτρε­χε τώρα να αντα­πο­κρι­θεί στη ζήτη­ση. Το 1900, για παρά­δειγ­μα, λιγό­τε­ρο από 10 χρό­νια μετά την ίδρυ­ση της Philips, η παρα­γω­γή άγγι­ξε τους 3 εκα­τομ­μύ­ρια λαμ­πτή­ρες τον χρό­νο, καθι­στώ­ντας τη φίρ­μα έναν από τους μεγα­λύ­τε­ρους κατα­σκευα­στές λαμ­πτή­ρων του κόσμου.

Το 1916, στα 25α της γενέ­θλια, η Philips απέ­σπα­σε βασι­λι­κή ανα­γνώ­ρι­ση και τώρα είχε 3.500 υπαλ­λή­λους. Δύο χρό­νια αργό­τε­ρα παρου­σί­α­σε μια συσκευή ακτι­νο­γρα­φί­ας για ιατρι­κή χρή­ση. Ήταν η πρώ­τη φορά που τα δυο αδέλ­φια ασχο­λή­θη­καν με κάτι δια­φο­ρε­τι­κό από τους λαμ­πτή­ρες, εγκαι­νιά­ζο­ντας ένα μοτί­βο που θα κατέ­λη­γε με τη φίρ­μα να ασχο­λεί­ται σύντο­μα με τα πάντα.

Εξί­σου και­νο­τό­μος θα απο­δει­κνυό­ταν ο Γκέ­ραρντ στην περι­πέ­τεια με το ραδιό­φω­νο, έχο­ντας πάντως την εξυ­πνά­δα να κατο­χυ­ρώ­νει εμπο­ρι­κά τόσο τις δικές του πατέ­ντες όσο και του εργα­στη­ρί­ου του. Τώρα η Philips έστελ­νε τα προ­ϊ­ό­ντα της σε όλη την Ευρώ­πη, αλλά και την Κίνα, την Αυστρα­λία και τη Βρα­ζι­λία. Εκεί­νος παραι­τή­θη­κε το 1922 από τα διευ­θυ­ντι­κά του καθή­κο­ντα, δίνο­ντας τη θέση στον Αντόν, και δεν ξανα­βγή­κε από το εργα­στή­ριό του, τον από­λυ­το παι­δό­το­πό του.

Η Philips άρχι­σε να παρά­γει ραδιό­φω­να από το 1927 και μέσα σε πέντε χρό­νια είχε που­λή­σει 1 εκατ. συσκευ­ές (1932), όντας ο μεγα­λύ­τε­ρος κατα­σκευα­στής ραδιο­φώ­νων και λυχνιών παγκο­σμί­ως. Τα δυο αδέλ­φια δεν θα στα­μα­τού­σαν εδώ. Το 1933 άρχι­σαν να παρά­γουν τα ακτι­νο­λο­γι­κά μηχα­νή­μα­τά τους στις ΗΠΑ και, πει­ρα­μα­τι­ζό­με­νοι με την τηλε­ό­ρα­ση ήδη από το 1925, το 1938 παρου­σί­α­σαν την πρώ­τη τηλε­ό­ρα­ση με το λογό­τυ­πο της Philips στην Ετή­σια Έκθε­ση της Ουτρέ­χτης. Έναν χρό­νο αργό­τε­ρα (1939), η φίρ­μα έρι­ξε στην αγο­ρά την και­νο­τό­μα ηλε­κτρι­κή μηχα­νή ξυρί­σμα­τός της, που θα γινό­ταν ένα από τα μπεστ-σέλερ της…

Τελευταία χρόνια

Στην προ­σω­πι­κή του ζωή, ο Γκέ­ραρντ παντρεύ­τη­κε στις 19 Μαρ­τί­ου 1896 τη σύζυ­γό του Τζο­ά­να, με την οποία δεν απέ­κτη­σαν παι­διά. Ο ίδιος υπο­στή­ρι­ζε τώρα ενερ­γά ανα­ρίθ­μη­τα εκπαι­δευ­τι­κά και κοι­νω­νι­κά προ­γράμ­μα­τα στο Αϊντ­χό­φεν, συμ­βάλ­λο­ντας κι αυτός στη μετα­τρο­πή της πόλης σε σημα­ντι­κό εμπο­ρι­κό και βιο­μη­χα­νι­κό κέντρο της Ολλαν­δί­ας.

Την ίδια ώρα, έλα­βε ιδιαί­τε­ρη μέρι­μνα για τους εργά­τες του, παρέ­χο­ντας επι­δό­μα­τα και κοι­νω­νι­κές παρο­χές που σπα­νί­ως έβλε­πες στην καπι­τα­λι­στι­κή Ευρώ­πη της επο­χής. Ακό­μα και επαγ­γελ­μα­τι­κή ποδο­σφαι­ρι­κή ομά­δα έφτια­ξαν οι Φίλι­πς το 1913, η οποία ανε­ξαρ­τη­το­ποι­ή­θη­κε κάποια στιγ­μή από την εται­ρία. Ο Γκέ­ραρντ εγκα­θί­δρυ­σε μια βαθιά φιλαν­θρω­πι­κή παρά­δο­ση στο Αϊντ­χό­φεν, παρέ­χο­ντας ακό­μα και σπί­τια στους εργά­τες του.

Όταν έφυ­γε από τον κόσμο στις 26 Ιανουα­ρί­ου 1942, είχε δει τη Philips να είναι όχι μόνο ένας από τους κολοσ­σούς της τεχνο­λο­γι­κής βιο­μη­χα­νί­ας, αλλά και προ­πύρ­γιο της θεω­ρη­τι­κής και πρα­κτι­κής έρευ­νας…

*Οι από­ψεις του ιστο­λο­γί­ου δεν συμπί­πτουν απα­ραί­τη­τα με το περιε­χό­με­νο του άρθρου

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιό σας
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας